"จิตกับเจตสิก" (สมเด็จพระสังฆราชเจ้าฯ)

.
"จิตกับเจตสิก"

" .. "โดยปรกติจิตก็มีดวงเดียว" จิตจะเป็นต่างๆ ก็เพราะมีเจตสิก "แปลว่า ธรรมที่มีในใจ มีเจตสิกเป็นอย่างไร จิตก็เป็นอย่างนั้น"เจตสิกจึงเป็นสิ่งที่มีผสมอยู่ในจิต "เทียบเหมือนดั่งว่า น้ำกับสีที่ผสมอยู่ในน้ำ น้ำโดยปรกติก็เป็นอย่างเดียว แต่เมื่อใส่สีลงไป น้ำจึงเป็นสีนั้น น้ำสีนี้"

ฉะนั้น "ในอภิธรรม ที่แจกจิตไว้ถึง ๘๙ ดวง ก็ด้วยอำนาจของเจตสิกนี้เอง ยกเจตสิกออกแล้ว จิตก็เป็นอันเดียวเท่านั้น" .. "

(สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณสังวร)