คำเซิ้งแห่ข้าวพันก้อนในภาคอิสาน

การแห่ข้าวพันก้อนรอบศาลา จะทำในเวลาตีห้า ในวันที่จะมีการเทศน์มหาชาตินั้น ชาวบ้านที่ได้รับผิดชอบเป็นเจ้าภาพถวายทานให้พระสงฆ์ในกัณฑ์เทศน์แต่ละกัณฑ์นั้น ในช่วงเย็นของวันก่อนหน้านั้นก็จะทำคำข้าวเหนียวสีขาว เป็นก้อนเล็กๆ เตรียมไว้รอเวลาที่จะนำไปวัด เจ้าภาพบางคนก็จะไปถือศีลอยู่ที่วัดด้วย จะให้คนในครอบครัวทำคำข้าวมาส่งให้ที่วัดก็ได้ แต่โดยมากเจ้าภาพที่มีชื่อตามที่ทายกเขียนให้นั้น มักจะทำคำข้าวด้วยตนเอง ปัจจุบันจะใช้ไม้จิ้มฟัน แทนก้านมะพร้าว เพื่อปักคำข้าวนั้นลงบนกาบกล้วย ได้ออกมาตามจำนวนพระคาถาในกัณฑ์นั้นๆ (ทายกในแต่ละวัดจะเป็นผู้กำหนด จดรายชื่อกัณฑ์ใส่กระดาษมาให้เจ้าภาพผู้ที่มีจิตศรัทธาในปีนั้นๆ เมื่อก่อนจะกำหนดให้เพียงกัณฑ์ละคนเท่านั้น แต่ปัจจุบันกัณฑ์หนึ่งมีชาวบ้านมาร่วมกันได้หลายคนไม่จำกัด)เช่น เราได้กัณฑ์ที่๙ มัทรีมี๙๐ คาถา เราก็ปั้นข้าวเหนียวเล็กๆแทนพระคาถาคือ ๙๐ก้อน เมื่อแต่ละคนไปรวมกันที่วัดก็จะได้ทั้งหมดทุกกัณฑ์และมาลัยหมื่น มาลัยแสน รวมเป็น๑,๐๐๐พระคาถา ถ้าปีนี้เราได้กัณฑ์แรก ปีต่อไปเราไปขอทางวัดให้ได้เป็นกัณฑ์ที่สอง ไล่ไปไม่ซ้ำในแต่ละปี เพื่อที่จะได้ครบทุกกัณฑ์ก็ได้ ชื่อกันว่าในวันเดียว เรานั่งฟังจนครบทุกกัณฑ์เทศน์จะได้บุญมาก แต่เราจะฟังเฉพาะกัณฑ์เทศน์ที่เราได้รับเป็นเจ้าภาพมาก็ได้ หรือฟังปีละหนึ่งกัณฑ์ไล่ไปจนครบก็ได้ หรือหากวัดใกล้บ้านจัดงานไม่ตรงกัน เราก็ไล่ฟังไปทุกวัด หรือรับเป็นเจ้าภาพ ไล่ไปทีละวัดไม่ให้ซ้ำกันก็ได้ เพื่อความบันเทิงในการทำบุญ เป็นความสุขส่วนตัวของเรา
ในการเซิ้งข้าวพันก้อนที่จขกท.ทราบมาทางภาคอิสานของวัดแห่งหนึ่งนั้น ผู้นำกล่าวคำเซิ้งจะเดินนำหน้า คนอื่นก็คอยเดินตามและว่าตามกันไป เมื่อกล่าวจบแต่ละครั้งก็จะมีคนคอยตีฆ้องใบเล็กบอกเป็นสัญญาณ ว่าคำเซิ้งแห่ข้าวพันก้อนวนเวียนเช่นนี้ไปจนเวียนศาลาครบสามรอบ ก็เป็นอันเสร็จพิธี ลักษณะของคำกล่าวก็คือ ...........นะโม นะมัย พระตรัยปิฏก ยกขึ้นมาเทศนา ฟังลำมหาชาติ ข้าวพันก้อน ทวยอาดบูชา ซา เฮา ซา สามดวงยอดแก้ว ข้าฯไหว้แล้ว ทวยอาด บูชา สาธุ สาธุ............
หมายเหตุ..........นะโม นะมัย พระตรัยปิฏก ยกขึ้นมาเทศนา (บางคนกล่าวว่า เทศนาธรรม) ฟังธรรมมหาชาติ(บางคนกล่าวต่อตรงช่วงนี้ว่า ฟังลำมหาชาติ ขันหมากเบ็ง งามสะพาด) ข้าวพันก้อน ทวยอาด(บางคนว่า สวยอาชญ์) บูชา ซา เฮา ซา(บางคนกล่าวว่า สา ธุ สา)สามดวงยอดแก้ว(บางคนกล่าวว่า สามใบยอดแก้ว) ข้าฯไหว้แล้ว ถวายอาด(บางคนกล่าวว่าทวยอาชญ์) บูชา สาธุ สาธุ..................
คำกล่าวเซิ้งดังกล่าวมานี้ ไม่ผิด ขึ้นอยู่กับว่าผู้นำกล่าวคนนั้นจะเคยได้อ่านหรือได้ฟังมาอย่างไร หากท่านต้องการละเอียด สอบถามผู้รู้ในท้องถิ่น อีกครั้งหนึ่ง
สวัสดี

 

ภาคผนวก................พัฒนาการของข้าวพันก้อน
ข้าวพันก้อนแบบเดิม
ต่อมามีการใช้ฝ้ายมาทำเป็นธงด้านบนไม้เพื่อความสวยงาม
ต่อมาใช้กระดาษติดกาวทำเป็นธง
การงันผะเหวด
เมื่อก่อนคนเฒ่าคนแก่ จะตื่นตัวกันมาก เมื่อทำข้าวพันก้อนแล้วจะมารวมตัวกันที่วัด งันบุญผะเหวด มีฆ้องกลองแบบเชิดสิงห์โต มาตี....ตุ้งแช่ ตุ้งแช่....หรือมีเครื่องดนตรีไทยมาเล่นให้ฟัง เพื่อความบันเทิง และรอฟังเทศน์มาลัยหมื่น มาลัยแสน เป็นบทเริ่มต้น เริ่มสวดเริ่มเทศน์ ในช่วงเย็นๆ ถ้าผู้เทศน์ติดขัดในตัวหนังสือ ไม่ค่อยได้หนังสือ ก็ไปจบเอาเกือบสว่าง ได้ยินเสียงไก่ขัน ตีห้าญาติโยมแห่ข้าวพันก้อนต่อพอดี